Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM-CBAM – Carbon Border Adjustment Mechanism), sanayi sektörlerinde düşük karbonlu üretime geçişi hızlandıran ve karbon yoğun ithalatlarda rekabet eşitliğini sağlayan kritik bir düzenleme olarak öne çıkıyor. 2023 yılı son çeyreğinde başlayan geçiş dönemi ile birlikte, demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen gibi sektörlerde ithal edilen ürünlerin gömülü karbon emisyonlarının raporlanması zorunlu hale geldi. Bu süreç, şirketlerin yalnızca karbon yönetimini geliştirmelerini değil, aynı zamanda tedarik zincirlerini de sürdürülebilirlik odaklı yönetmelerini gerektiriyor.
SKDM’in maliyet ve rekabet boyutunu doğru değerlendirebilmek için, Avrupa Birliği’nin karbon fiyatlama sistemi olan AB Emisyon Ticaret Sistemi (AB ETS – EU ETS)’i anlamak gerekiyor. AB ETS, endüstriyel tesislere yıllık karbon salım üst sınırı getirir ve bu sınırı aşan emisyon hakları piyasada alınıp satılabilir. “Kirleten öder” prensibine dayalı olan sistem, şirketleri yeşil dönüşüme teşvik eder ve ton başına 70–100 €/tCO₂ aralığında fiyat oluşur.
Ancak AB ETS, tüm sektörlerde eş zamanlı olarak uygulanmamıştır. 2005’te başlayan ETS, ilk etapta enerji üretimi ve büyük sanayi tesislerini kapsayacak şekilde devreye alınmış; zaman içinde kapsama alanı genişletilmiştir. Bugün, enerji üretimi ve sanayi süreçleri gibi yüksek salım yapan tesisleri içerirken, ETS2 kapsamında binalar, karayolu taşımacılığı ve diğer sektörlerin ilerleyen yıllarda kapsama alınması planlanmaktadır.
CBAM ise ETS’nin sınır ötesi tamamlayıcısı olarak, karbon kaçağı riskini azaltmak amacıyla yalnızca belirli karbon yoğun sektörlerde ve ithalat odaklı uygulanmaktadır. CBAM, ETS kapsamındaki sektörlerden çimento, demir-çelik, alüminyum, gübreler, elektrik ve hidrojen ürünlerini kapsar. 2023–2025 geçiş döneminde bu ürünlerde yalnızca gömülü emisyon raporlama yükümlülüğü başlatılmış, 2026 itibarıyla ise mali yükümlülükler devreye girecektir. Böylece AB içindeki üreticilerle eşit rekabet koşulları sağlanırken, karbon kaçağı riskinin minimize edilmesi hedeflenmektedir.
2026 yılı itibarıyla CBAM’in mali boyutu devreye girecek; AB’li ithalatçılar ürün başına gömülü emisyon için CBAM sertifikası almak zorunda olacak. Aynı dönemde, AB ETS kapsamında sağlanan ücretsiz tahsisatlar kademeli olarak azaltılacak ve 2034 yılında tamamen sona erecektir. Bu gelişmeler, AB içinde ya da dışında karbon yoğun üretim yapan şirketler için hem doğrudan hem de dolaylı maliyet baskısının artacağı anlamına geliyor.
Grup şirketlerimiz bünyesinde SKDM kapsamına giren faaliyetlerimizi titizlikle takip ederek, hesaplama ve raporlama süreçlerimizi uluslararası standartlara uygun şekilde yürütüyoruz. Emisyon verilerimizin doğruluğunu sağlamak için birincil veri kullanımına odaklanıyor ve tedarikçilerimizi de bu dönüşüme dahil ediyoruz. Özellikle 2027 yılında devreye girecek doğrulama yükümlülükleri öncesinde tedarikçilerimize bilgilendirme göndererek hazırlıklarını destekliyoruz. 2027 itibarıyla, 2026 yılına ait emisyon verilerinin AB tarafından akredite kuruluşlarca doğrulanması gerekecek; biz de bu doğrulanmış verileri alarak kendi denetimlerimizi tamamlayacak ve müşterilerimize şeffaf ve güvenilir veri sunacağız.
Diğer yandan, karbon maliyetlerinden etkilenmemek ve rekabet gücümüzü korumak için Net Sıfır Yol Haritamızda belirlediğimiz 5 temel adımı hayata geçiriyoruz:
- Enerji Verimliliğini Artırmak: Üretim süreçlerimizde modernizasyon ve iyileştirme çalışmalarıyla enerji yoğunluğumuzu düşürüyoruz.
- Davranış Değişikliğini Teşvik Etmek: Kurum kültürümüzün bir parçası olarak, her bir çalışanımızın kaynak tüketimi konusundaki farkındalığını artırıyoruz.
- Yenilenebilir Enerji Kullanmak: Enerji ihtiyacımızı temiz kaynaklardan karşılamak adına yatırımlarımızı sürdürüyoruz.
- Elektrifikasyonu Yaygınlaştırmak: Fosil yakıt bağımlılığını azaltmak için süreçlerimizi elektrik tabanlı teknolojilere dönüştürüyoruz.
- Hidrojen ve Karbon Yakalama Teknolojilerini Uygulamak: Geleceğin teknolojilerini bugünden ajandamıza alarak, uzun vadeli emisyon hedeflerimizi güvence altına alıyoruz.
Bu adımlar sayesinde emisyonlarımızı sistematik olarak azaltmayı, enerji tüketimimizi iyileştirmeyi ve sürdürülebilir büyüme yolculuğumuzu güçlendirmeyi hedefliyoruz.
SKDM süreci, yalnızca bir uyum zorunluluğu değil; daha dirençli, rekabetçi ve sürdürülebilir bir iş modeli oluşturma fırsatı sunuyor. Hem kendi operasyonlarımızda hem de değer zincirimiz genelinde bu dönüşümü birlikte gerçekleştirmeyi amaçlıyoruz.
Kaynakça
- European Commission — Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) Resmi Sayfası
CBAM’ın geçiş dönemi (2023–2025) ve 2026’dan itibaren mali yükümlülüklerin devreye girmesi, kapsamı ve ETS ile ilişkisinin ayrıntılı açıklaması.
Taxation and Customs Union, Avrupa Komisyonu. Carbon Border Adjustment Mechanism - International Energy Agency (IEA) – CBAM Politikası Özeti
CBAM’ın neden getirildiği, hedefi ve 2023’ten itibaren geçiş döneminin başlatıldığı; ETS ile paralel uygulanacağına ilişkin kapsam özeti.
Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) - CMS Law – Uygulama ve Gelecek Adımlar (2025)
CBAM’ın 1 Ocak 2026’dan itibaren tam uygulamaya geçmesi ve ETS ile birlikte ücretsiz tahsisat sisteminin aşamalı olarak kaldırılması konusundaki teknik açıklama.
EU CBAM: What’s new and what’s next? - Regulation (EU) 2023/956 Resmî Metni
AB Resmî Gazetesi’nde yayımlanan CBAM düzenlemesi — SKDM’in yasal dayanağı.
EUR-Lex. Regulation (EU) 2023/956 on CBAM (entry into force 2026) - Wikipedia – EU Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM)
CBAM kapsamı, geçiş dönemi uygulaması, 2026 mali döneme geçiş ve ücretsiz tahsisatın aşamalı olarak kaldırılması bilgisi (özet bilgi).
EU Carbon Border Adjustment Mechanism – Wikipedia - Wikipedia – European Union Emissions Trading System (EU ETS)
AB ETS’in ne zaman başladığı (2005), neyi kapsadığı, “cap and trade” yapısı ve sistemin hedefleri hakkında kapsamlı özet.
European Union Emissions Trading System – Wikipedia
T.C. Ticaret Bakanlığı – AB SKDM Hakkında Genel Bilgiler
AB SKDM’nin (CBAM) amacı, kapsamı ve geçiş döneminde raporlamanın nasıl yürütüldüğüne dair Türkiye kaynaklı özet bilgi.
Ticaret Bakanlığı. AB SKDM Hakkında Genel Bilgiler ve Uygulama Mevzuatı